Priority

Хүн амьдралынхаа турш янз бүрийн том жижиг сонголт хийсээр дуусдаг. Жишээ нь танд яг одоо миний энэ бичлэгийг уншиж аваад дараа нь Priority гэдэг ойлголтын тухай ултай суурьтайхан үргэлжлүүлэн бодох уу, эсвэл уншихаа болиод өөр ямар нэгэн ашигтай гэсэн зүйлээ хийх үү гэдгээ сонгох боломж байна. Үр дүн нь өөр.

Та өөртөө ямар нэгэн чухал зорилго тавьсан уу? Түүндээ хүрэхийн тулд юу хийвэл хамгийн үр дүнтэй нөлөө үзүүлэх бол? Яг тэрийгээ хийх гэж байтал хэн нэгнээс шоудах санал ирээд гуяа алгадаад алга болж байгаа бол зорилгодоо хүрэх хугацаагаа сайн дураараа сунгаж орхилоо л гэсэн үг биз дээ? За, шоудах саналаас бол татгалзаж болно. Гэтэл аар саархан боловч цаг ордог, татгалзаж чаддаггүй ажлууд хүнийг хүлсээр байгаад зорилгодоо хүрэхгүй байх нэг том шалтгаан нь болдог гэнэ.

Өглөө ирээд өнөөдөр хийх зүйлсээ дэвтэр дээр дэс дараалуулж бичээд таван минут ажиглаад харахад цаг хэмнэх ө.х зорилгодоо хүрэхээр ажиллах цаг гаргаад ирэх боломж ихэнх хүнд байдаг гэдэгт итгээрэй. Энэ мэтчилэн долоо хоног эхлэхэд, сар, жил эхлэхэд гэх мэтээр чадах чинээгээрээ төлөвлөж явбал ихээхэн цаг хугацааг өөртөө, зорилгодоо зарцуулах боломжтой.

Энэ хүртэл уншсан бол та priority-ын тухай ултай суурьтайхан бодож үзэхийн чухлыг гадарласан болов уу. Товчхондоо бол сонголтгүйгээр хийхээс аргагүй түмэн ажлуудын дундуур зорилгодоо хүрэх гол ажлаа оруулж төлөвлөх, A; Б хоёр ажлын алийг нь эхлээд хийхээ шийдэж чадахгүй бол зорилгоо эргээд нэг харна уу гэсэн хоёр зөвлөгөөг тунгааж үзээрэй.

Leadership and Management

Титаникийн сандлыг тэгшлэх гэж үг байдаг гэнээ. Манайхаар бол Буруу замаар будаа тээвэл буцахдаа шороо тээнэ гэдэг үгтэй ойролцоо, зөв гэж бодоод буруу зүйл хийхийг илэрхийлж байгаа хэрэг аж. Хаашдаа живэх гэж байгаа хөлөг онгоцны сандлуудыг тэгшлэхийн оронд амиа аврах завь хайх, эсвэл буцахдаа будаагаа арилжаад шороо биш мөнгө олоод ирэх замыг сонгох ухааныг манлайлал буюу leadership гэдэг байна.

Сандлыг мэргэжлийн түвшинд тэгшилэн өрж чаддаг ур чадварыг, эсвэл жин тээхдээ мундаг, тэмээнүүдээ сайн амрааж, хүчийг нь зөв зохицуулж чаддаг хүнийг бол менежер буюу менежмэнттэй хүн гэдэг байна. Живэхгүй хөлөг онгоц дээр, эсвэл буцахдаа мөнгө олоод явах боломжтой замаар явж байгаа үед бол энэ ур чадвар үнэтэй байдаг.

Proactive vs. Reactive

“Гал унтраах” гэж манайхан ярьдаг даа. Ямарваа асуудал гэнэт босч ирэхэд түр зуур ч болтугай намжаахыг ингэж хэлээд байгаа юм. Тухайн асуудал тулгарах магадлал өндөр гэдгийг мэдсээр байж шийдвэрлэх, зайлсхийх арга чарга хайхын оронд асуудал тулгарахгүй гэдэг жижигхэн магадлалд нь найдаад суух нь амар санагддаг, түүнийгээ “сүх далайтал үхэр амар” гэх хөгжөөнтэй үгний ард нууж орхих үе байж л байдаг. Хүн төрөлх араншингаараа аль болох хамгийн бага хүчин чармайлтаар зорилгодоо хүрэхийг хүсдэг хандлагатай байдаг тул бид бүгдэд ийм чанар их бага хэмжээгээр бий. Асуудал босоод ирэх хүртэл нам жим сууж байгаад, асуудлыг нэгэнт нүүрлэсэн үед нь шийдэхийг хичээх энэхүү хандлагыг reactive гэдэг аж.

Proactive нь харин эсрэгээрээ, асуудал тулгарахыг урьдчилан бодож олох, эерэгээр зайлсхийх төлөвлөгөө зохиож хэрэгжүүлэх, хэрэв тулгарвал зохицуулах, шийдвэрлэх арга чаргыг мэдэж авах, гүйцэтгэхээр төлөвлөх бодлоготой хүнийг ингэж тодорхойлдог. Дээрх хоёрын аль нь ирээдүйд амжилт гаргахад илүү нөлөөлнө гэж санагдав? Proactive хүн ч мөн адил аль болох хамгийн бага хүчин чармайлтаар зорилгодоо хүрэхийг хичээгч төрөлх араншинтай хүн шиг л хүн. Гэхдээ гол ялгаа нь бол proactive хандлагын хувь нь давамгайлсан байдаг. Ө.х reactive хандлагаа бууруулж чадсан хүн. Амьдралын бүх л зүйлд ийм хандлага чухал болохыг ойлгож авахын тулд хүн болгонд их бага хэмжээний хугацаа хэрэгтэй, ойлгож авалгүй дуусах хүн ч байх магадлалтай тул эрт ойлгож тодорхойлсон нэгнийхээ санааг дамжуулж буй минь энэ.

Үг хэл яриа - Др. С.Молор-Эрдэнэ

Амралтын өдрүүдээр жоохон новшоо эмхлэх цэгцлэх ажил хийгээд... Тэгсэн нэг сонирхолтой артикл дээр үед хэвлээд авчихсан байсан нь гарч ирэхээр нь блог дээрээ оруулмаар санагдаад, тачигнатал нь шивчихлээ... Зохиогч нь Др. С.Молор-Эрдэнэ гэсэн байна. Тараах учиргүй зүйл биш шиг санагдаад зөвшөөрөл авалгүй блог дээрээ оруулчихлаа, олон хүнд мэдлэг болох тул нүглээсээ буян нь давах байх гээд бөх зүрх гаргав, өршөөнө байх гэж тунчиг найдаж байна...

Эхлэл
Хэлснийг болон ярьсныг ойлгох нь үнэхээрийн байгаа байдлыг ойлгоход шийдвэрлэх үүрэгтэй. Тодорхойлж хэлсэнийг болон түүнийг сэтгэлдээ төсөөлж байгаа хоёрын хооронд үнэндээ бодож ухаарах гол асуудал гарч ирдэг. Аливаа биетийг гаднах байдлаар нь дүрслэн үгчилж хэлэх шаардлагатай болдог. Хэрвээ тэр биет урьд өмнө үзэгдээгүй байх юм уу эсвэл бусад биеттэй адил төсөөтэй биш бол түүнийг тодорхойлж хэлэхийн аргагүй. Ийм үед нэг бол шинэ үг бий болгож оноож нэрлэх эсвэл байгаа төсөөтэй үгээр ерөнхийлөн нэрлэж давтдаг. Бид бодолдоо болсон явдлыг хийсвэрээр төсөөлж мөн тодорхой нэг дүрмэнд захирагдахгүйгээр үйл явдлын хоорондын төсөө холбоогий нь бодоод хэлснийг ойлгохыг үргэлж хичээдэг. Хэл яриа болон логик нь хэрэг дээрээ аль болох хэмнэж өөрөөр хэлбэл экономчилж бодсон зарчмууд юм. Хэл яриагаар илэрхийлэх нь аль болох олон зүйлийг хамааруулан ерөнхийлсөн хэлбэрийг агуулах зорилготой байх жишээтэй.
Хийсвэр сэтгэх нь нэг ёсондоо аналогдож төсөөлүүлж байгаа хэрэг. Үг болгоны утга нь юмсын төсөөтэй байдлыг ажиглаж нэр өгснөөр үүссэн байдаг. Ерөнхийлсөнөөрөө бид юмсыг тодорхой бүтцэнд хамааруулж журманд оруулдаг. Танихгүй зүйлсийг тодорхойлохдоо заавал таньдаг зүйл дээрээ тусган ойлгодог. Болсон явдлыг аль энгийнээр дүрслэж нэгдмэл болгохын тулд давтагдаж байдаг үйл явдлуудад адилхан нэр өгдөг. Журамлаж байна гэдэг нь төсөөтэй зүйлийг төсөөтэй зүйлс рүү нь хамруулж байгааг хэлнэ. Тэгэхээр хийсвэрлэнэ гэдэг нь журамлах зарчим юм. Бүх л бодож байгаа зүйлс маань үгээр илэрхийлсэн нэрнүүдийн холбоосууд. Таван хошуу мал бол хөхтөн амьтад. Энэ өгүүлбэр дах бол гэдэг нь математикийн тэнцүү гэсэнтэй адилхан. Хэдийгээр тэдгээр нь хоорондоо ижил биш янз бүр ч гэсэн бид төсөөтэй гэдгээр нь ердөө л таван төрлийн гэж нэг л нэрлэгээгээр бүгдийг нь нэрлэдэг.
Категорчилж өөрөөр хэлбэл зэрэглэж ойлгохын тулд бид хэлбэрийг нь ямар формтойг ажигладаг. Энэ нь зүгээр ажиглаж мэдэрсэн болохоос биш жинхэнэ бидний дотоод мэдрэмжтэй огт хамаагүй. Бидний төсөөлөл хэзээ чжинхэнэ эд зүйл дээр тусдаггүй. Төсөөлөл болгон маань заавал нэг дамжлагаар буюу мэдэрсэний дараа бий болдог. Ямар нэг нууц үйл явдлыг мэдэрч үгээр илэрхийлэхийг хийсвэрлэх гэнэ. Хийсвэрлэсэнээрээ бид яг тодорхойлж чадахгүй гол зүйлийг орхидог. Зөвхөн хэрэгтэй гэсэн ялгарах шинжүүдийг онцлодог байх юм. Категорчилж ойлгох нь бидний ойлгох хэлбэр ба төсөөллийн туслах хэлбэр бөгөөд үнэхээрийн байдлыг тооцоолж чадах ухаан хөнгөвчилдөг. Бодож ярихдаа хүмүүс мэдэрсэнээ бодит зүйл болгодог ба өөрөөр хэлбэл ойлгомжтой болтол нь ерөнхийлдөг.

1. Үгийг хэрэглэх
Олон зүйлийг нэг үгээр дамжуулж цаа нь илэрхийлэхийн тулд заавал ерөнхийлж хэлэх шаардлага гардаг. Хэн тодорхойлолт хэрэглэх шаардлагатай болно тэр хүн аль болох зүйлсийн тухайн үеийн адил байдлаар нь нэгэн хэлбэрт оруулан хэзээ ч эргэн санаж хэрэглэхэд бэлэн болгодог. Аливаа нэг хүлээн авсан мэдэрсэн зүйлээ бид ийм байдаг юм байна гээд нэг хэлбэрийн ойролцоо мэдрэмжүүдтэйгээ хамтатган ерөнхий болгож толгойдоо хураан хадгалдаг. Хийсвэрлэнэ гэдэг нь яг болсон зүйлийг ерөнхийдөө нэг болсон гэдгээр даран хучдаг. Бидний хийсвэрлэж байгаа болгон аль нэг зүйлсийг хасаад бодож байгаатай заримдаа адил. Хэл яриагаар бид зүйлсийн шинж бүтцийг илэрхийлэх биш харин зөвхөн нэрлэсэн нэрнүүдийн цуглуулагуудыг л хэлдэг. Хүний ухаан ч гэсэн зүйлсийг хэлбэр дүрсээр нь ялган үгээр гаргадаг.
Бид зүйлийг тийм ийм гэж тодорхойлохдоо толгойдоо байгаа тухайн бодлоороо л илэрхийлдэг. Хүлээж авсан шинэ зүйл болгон эхлээд замбараагүй байснаа дараа нь эмх журамтай болж тэгснээрээ нэг тодорхой дүр дураг толгойд тусдаг. Ойлгогдохгүй тодорхойгүй байсан зүйлийг тооцоолж эхэлдэг. Бид тодорхой дүрсэлж чадахгүй байна гэдэг нь эмх журамгүй бодож байна гэсэн үг. Байгалийг бид аль болох эмх журамтай ойлгохыг хичээдэг тэгсэнээрээ бид цааш амьдрах чадвартай болдог. Бид эмх журамтай бодож байна гэдэг альва зүйлийг зэрэглэж байна гэсэн ойлголт. Журамласанаараа үг тэмдэгүүдийн дараалалыг тогтоодог. Хэллэг, мөн цаашлаад тодорхойлолт зэрэг нь бид ертөнцийг тооцоолон дүрсэлж байна гэсэн үг. Энэ нь хялбар юм. Бүхий л ажигласан зүйлсээ бид хамруулан оюун ухаандаа хураадаг. Ингээд бид хэрэгтэй таарах үгнүүдээ сонгон өгүүлж үнэхээр болсон байдлыг орлуулдаг. Ингэж болоод байгаа нь үнэндээ таатай хэрэг юм. Үгнүүд нь үнэндээ сэтгэлийн хөдлөлийг даран барьж нэгэн зохион байгуулалтанд оруулдаг. Үгээр илэрхийлэхийн тулд үргэлжилэн өнгөрч байгаа үнэхээрийн үйл явдлыг хазаарлаж хадгалан хуримталдаг. Яагаад альваа хэл хэзээд хэрэглэгдэж болдог вэ гэ гэхлээр хэл бол ерөөсөө одоо цагаас ямар ч хамааралгүй хадгалагдаж ирсэн зүйл. Энэ бол цагаан толгойн үсэгнүүдийг хэрхэн холбож үг хийдэг нууц гэмээр. Ихэнхдээ бид хэл яриагаараа аливаа тусгасан зүйлээ хувилан өгүүлдэг. Мэдэж авсан мэдлэг гэдэг барьцтай хэзээд байж л байна. Бодож сэтгэх нь шугаман хэлбэрээр явагддаг ба харин үнэхээрийн болж байгаа үйл явдал бол үгүй юм. Бид зохиомлоор нэгтгэн хэлж байгаа нь үнэхээр л үнэн байдлаас холдож л байна гэсэн санаа.
Бид олон үйл явдлыг нэг өгүүлбэр болгож нэг бүтэн өгүүлбэрийг ганцхан үгээр илэрхийлж товчилдог. Жишээлбэл гараараа нэхмэлийн хийж байгаа хүнийг бид юм нэхэж байна гээд л хэлчихдэг. Нэхэх үед хөдөлж байгаа хуруунуудын нарийн төвөгтэй хөдөлгөөнүүдийг өгүүлэхэд төвөгтэй учир бид нэхмэл гэж хэлээд болчихдог. Үгчилж байна гэдгээрээ хүмүүс тэгээд л тэгчихдэг юм эсвэл ингээд л гэж хуруугаа хөдөлгөөд л товчлон илэрхийлчихдэг. Хорвоогийн бүх л зүйлс бараг л идэйнүүд гэсэн ойлголт. Жишээ нь цагаан өнгө эсвэл цагаан хун. Харин тэдгээр нь энгийн эсвэл иж бүрэн комплекс байж болно. Жишээ нь хун гэж хэлбэл цагаан өнгө, урт хүзүү, зөөлөн өд гэх мэтчилэн олон зүйл санаанд бууна. Мод гэхэд л хатуу, хөрөөдөх, шатаах гэх мэтчилэн ойлголтууд залган ой тойнд буух жишээтэй.

2. Оноосон нэр үг ба утга
Үгнүүд гэдэг нь нэг ёсондоо бүхэл бүтэн онол гэсэн үг бөгөөд төвөгтэй олон шинж чанаруудыг хамтатган бүтдэг. Өгүүлбэр гэхээрээ тэр л олон нэрнүүдийн цуглуулга юм. Үг болгоны цаана тэгэхээр онолууд оршиж байдаг ба бидний хэл яриа гэдэг нь баахан л онол байх нь. Тэгвэл хүсэл, мөрөөдөл,, сэтгэл, санах, фантаазлах зэрэг нь зүгээр л нэрлэгээнүүд. Магадгүй бил цаашаагаа хүсэл мөрөөдлийн онол эсвэл сэтгэлийн онол гээд л ярьж болох юм.
Аливаа хүн ард хүүхэд цагаасаа эхлэн хэлийг практикт хэрэглэн сурдаг. Ө.х хэлийг сурдаггүй харин хэлийг хэрхэн хэрэглэж байгааг суралцдаг. Хэл яриа нь бараа бүтээгдэхүүн л гэсэн ойлголт юм. Бид хэлж ярихдаа өөрөө боловсруулаад өөрө хэрэглэдэг. Хүнтэй би ярьж байна гэдэг нь би тэр хүнтэй үгнүүдээ харилцан солилцож байна гэсэн ойлголт. Өдөр тутмын яриандаа хүмүүс нэг л зүйлийн тухай голдуу ярьдаг ба тэр нь үнэндээ хоорондоо бас ч үгүй нилээд ялгаатай зүйлс байдаг. Тийм ч учраас олон зүйлийг буруу ойлгосон байх талтай. Нэг үгээр хэлбэл буруу ярьж зөв ойлгодог гэмээр.
Тэгэхээр оноосон нэр хамгийн чухал байх нь. Жишээлбэл монгол хэлэн дах оготно, онгоц гэсэн хоёр үгнүүд нь толгой холбогдосн боловч шал өөр утгатай үгнүүд. Гэтэл онгоц гэдэг үгний утга бас л олон янз байдаг. Тэжээлийн онгоц гэвэл нэг том савыг хэлдэг. Нисдэг онгоц гэвэл магадгүй Бойнг онгоцыг хэлж байгаа ч юм билүү. Ингээд бидний хэл оновчтой ганцхан үгээр тус тусад нь өөр үгээр оноож нэрлээгүй байдаг нь хурдан ойлголцоход хүндрэлтэй юм. Олон зүйлийг ганц үгээр оноогоод нэрлэсэн байдаг болохоор тайлбарлах шаардлага үргэлж гарч хэл яриа улам төвөгтэй болдог.
Бидний хэл яриа явсаар байгаад тайлбарын тайлбар болж улам л хүнрэл үүсгэдэг. Анх л гадаад хэлнээс орчуулга хийж шинэ нэр өгч зохиож байсан хэлний мэргэжилтэнүүд оновчтой нэг л шинэ нэр өгчихсөн бол магадгүй өнөөдөр ингэж төвөгтэй хүндрэл учрахгүй байж болох л талтай. Үүний үр дагавар бол миний зөв, чиний зөв гэсэн хувийн хэл яриатай болж эхэлсэнээрээ эцэс төгсгөлгүй маргаан бий болдог. Хэл яриа маань харилцан ойлголцох хэрэгсэл биш бүр харин хэрүүл маргааны хэрэгсэл болон хувирдаг нь үнэндээ харамсалтай.
Аливаа асуудлын цаана төсөөлөн хийсвэрлэх шаардлага гардаг. Хоёр хүн хоорондоо адил үг өгүүлбэрүүд хэрэглээд харилцан хэлэлцээд байгаа хэдий ч хэрэг дээрээ андуурах буюу буруу ойлгох зэрэг нь тус тусдаа цаанаа өөр утга санааг агуулчихсан байдагтай холбоотой. Өөрөөр хэлбэл бид бодож өгүүлбэр зохиохдоо ард нь нэг хүсэлтэй байдаг. Тэгэхээр үг өгүүлбэр гэдэг бол хэлбэр юм. Харин утга санаа гэдэг бол шал өөр хэрэг.
Үгийг өгүүлбэрээс тусад нь бас ялгаж үзэх нь маш чухал. Ганцхан үг бол бараг юуг ч хэлэхгүй. Аливаа зүйлийг тодорхойлсон өгүүлбэрийн хэлбэр дүрс нь гол биш утга санаа хамгийн гол нь. Бид хэл яриаг ойлгочихлоо тодорхой ойлгомжтой байлаа гэснээрээ зүйлсийг хамгийн ойрын мэдээжийн ойлголтоор ойлгохыг хичээдэг. Ингэж бид зүйлсийн цаад утгыг ойлгож танин мэдэх гүн ухааны сэтгэцээ хорьдог нэг аюул байдаг.
Бид хэл яриандаа болгоомжтой шүүмжтэй хандахгүй байснаараа байхгүй юманд нэр өгөх тэгсэнээрээ байхгүй юмыг бий болчихсон юм мэтээр ойлгодог. Тэр ч байтугай зүгээр нэг үгэнд бүр харин бүрэн итгэх ч явдал тохиолдоно. Үг болон бодит үнэхээрийн байдал хоёрын хоорондын ялгааг тухайн тэр нөхцөл байдалтай нь холбож үзэх заавал хэрэгтэй.
Зарим үгнүүд их үйлчлэлтэй байдаг явдал бол бидний өөрсдийн сонирхолтой ч бас холбоотой. Үгнүүдийн жинхэнэ утга санаа нь үзэл санаа болон түүний үнэ цэнэд оршино. Үгнүүд гэдэг бидний мэдэрч сэтгэлдээ тээж явдаг бодлоо эргэн санахыг хэлдэг. Мод гэдэг зөвхөн нэг үг юм. Энэ үг ургах ч үгүй, үнэртэх ч үгүй. Харин үнэхээрийн байгал дээрх нэг бүрчлэн моднууд болох матери бол ургаж байгаа өөрийн гэсэн үнэртэй лбайгаа.
Эд юмс үйл явц болгоны утга агуулга нь бидэнтэй ямар нэг холбоотой байдаг ба цаанаа бидний сонирхолыг агуулсан байх жишээтэй. Бид өөртөө эсвэл бусдад ярьж хэлж байхдаа оюун ухамсарынхаа төвд бодож мэдэрч бас хүсэж байдаг. Тэгэхээр бид ямар үгийг сонгож түүнийг яаж хэрэглэж байна вэ гэдэгнь ухаан сэтгэлтэй холбоотойгоор үүсдэг.

Энэ хүний Логикийн тухай бас нэг сонирхолтой бичлэг байгаа, зав зай гараад бас ямар нэг гомдол ирэхгүй бол блог дээрээ оруулнаа.

The Bing

Microsoft -ынхон ирэх сарын 3-нд нэгэн шинэ хайлтын системийн нээлт хийх гэж байгаа тухай интернэтд шуугиан болж байна. Энэ нь Microsoft-ын хайлтын систем хийдэг ээлжит оролдлого төдий юу эсвэл Google-тэй өрсөлдөхүйц жинхэнэ мангас босож ирэх үү гэдэг нь одоогоор тодорхойгүй юм. Шинэ хайлтын системийн нэр нь Bing. Нэрийнхээ утгатай адил огцом тэсрэлт хийж хэрэглэгчдэд илүү тааламжтай үйлчилгээ санал болгож чадах чадахгүйн тухай одоогоор хэлэх зүйл алга. Ямарч байсан хайлт хийсэн хэрэглэгч хайлтынхаа үр дүнгээс тун сэтгэл ханамжтай байх болно гэж тэд амлажээ. Шинэ хайлтын системийн тухай зарим хүн ингэж сэтгэгдэлээ бичсэн байна:

- But It’s Not Google
When the Japanese attacked Pearl Harbor in 1941, that drew the US into the World War2 , Admiral Isoroku Yamamoto, Commander of the Japanese Fleet, is reported to have said:

I fear we have awoken a sleeping giant

Both Brin & Page from Google, are now fearing that the sleeping giant MIcrosoft has just been awoken.

So, it’s not Google but a sleeping giant which is MIcrosoft.

За бүү мэд. Сүртэй л жишээ юм. Гэхдээ өрсөлдөөн ширүүснэ гэдэг мань мэтийнхэнд таатай хэрэг тул ажиглаад харж л байя.

АААА"АХА" ХА ХА

Сандал суудал дээрээ олсоор даруулаад ч болсон бөх сууж байгаад уншаарай.

Юу гэхээр ТВ-ын АХА гээд нэг хөөрхөн нэвтрүүлэг байхымаа. Олон хүн цувж зогсож байгаад хөтлөгчийн асуултанд хурдан хариулах ёстой. Нэг хүнд алдах эрх 3 л бий. Тэгээд 3 дахь удаагаа буруу хариулт өгвөл хасагдаж явсаар байгаад нэг хүн үлдсэн нь аварга болдийм л даа. Янз бүрийн л хүмүүс оролцох юм. Хүмүүс тулгамдсандаа л ингэж хадуурдаг байх гэж бодож байна. Заримдаа хөтлөгчийн асуулт нь үнэн ёооёоотой байх нь ч бий. Жишээ нь:

Тэмүүжин юунаас айдаг байсан бэ? Юунаас айдаг байсныг одоогын хүмүүс яаж мэдэхэв дээ. Тэгсэн хүмүүс: нохой, морь, аянга, Жамуха гэх мэт хадуурч гарна. Тэгсэн зөв хариулт нь Өүлүн эх. Ха ха.

Асуулт хариултаар нь орчин үеийн онигооны шинэ төрөл үүсгээд ном гаргамаар шүү. За тэгээд цаашаа:

Хөтлөгч: Түнтгэр өвгөн түмэн жадтай тэр юу вэ? гэж асуутал 1А ангийн нэг хүү хариуд нь: Чингис хаан гэж авдаг байгаа.

Хөтлөгч: Монгол ардын үлгэрт гардаг хамгийн том уулыг юу гэдэг вэ? - Дээрх жаал тэгсэн мөн л Чингис хаан гэж авсан. Би бүүр савж унаваа хөөрхий. Чингисийн тухай хичээл үзчихсэн байсан бололтой.

Хөтлөгч: Майга бор гэж ямар амьтныг хэлдэг вэ? гэтэл нэг нөхөр урдаас нь Хонь гэж наасан. Нэг майга бор хонь таньдийн байлгүй өөлкий.

Хөтлөгч: Хоол боловсруулах эрхтэний нэг? хүмүүс мэддэг болгоноо хэлээд байдгүй ээ. Нэг хүн дэлүү гэсэн чинь дөхөж байна гэхдээ биш байна гвэ. Тэгсэн арынх нь баагий шууд шпи авчихсан бололтой гарч ирэнгүүтээ хэлүү гэсэн гэнэ лээ.

Хөтлөгч: Чингис хаан ямар аймгийнханыг тэрэгний бултай чацуулж хядсан бэ? гэсэн нэг нөхөр эргэлзэх юмгүй шууд Архангай. А үсэгнээс эхлээд аймгуудыг буудаж байгаам байлгүй чааваас.

Хөтлөгч: Альваа юмны хэлбэр дүрсийг ямар эрхтэнээрээ мэдэрдэг вэ гэтэл өөдөөс нь Хамар гэсэн хариу ирэв.

Хөтлөгч: ... цагаан хөлгөөрөө дүүлж явнаа хө гэж дуу байдаг. Ямар хүлэг вэ? гэтэл төмөр хөлөг, аргамаг хүлэг, хурдан хүлэг, ажнай гэх мэтийн сонин хариу сонсов.

Хөтлөгч: манай гариг хэдэн эх газартай вэ гэж асуутал нэг нүдний шилтэй жаахан хүү айймаар бодол болж байснаа Зуууууун хорин зургаа байхаа гэж наасан. Арынх нь хүүхэд тэгсэн гарч ирэнгүүтээ Зуууун хорин долоо гэв. хахаха Манай гариг гэнгүүт л аймаар том тоо хэлэх байх гэж ойлгосон бололтой.

Саяхан болсон нэг баяр дээр манай ажлынхан АХА явуулаад: Хөтлөгч: Богд хааны их хатаны нэр гэсэн чинь манай ажлын нэг бүсгүй Жавзанпагма гэж хэлсэнээсээ болоод одоо нэр нь Пагма болчихоод л явж байна.

За өөр та бүхний санаанд иймэрхүү хөгжилтэй асуулт хариулт байвал бичээрэй. Хаврын инээдмийН сизон нээгдсэнийг мэдэгдье.

Лист

Он гарах дөхөөд ирэхээр хэн хүнгүй л хийсэн бүтээсэн, сүйтгэж дампууруулсан зүйлсээ ядаж нэг удаа эргэцүүлэн боддог байх, үнэхээр тэгдэг гэвэл нийт хүмүүс юу хийж юунд алдаж байгаагаар жилийн яг энэ үед ямар нэгэн хандлага тодорхойлох боломж гарч ирэх нь дамжиггүй гэж бодож байна. За энэ бол зүгээр л оршил байлаа.
Харин энэ удаа энд тэмдэглэн үлдээхээр дэлхийн шилдэг веб 2.0-ууд ангилал ангилалдаа энэ онд хэрхэн хөгжиж байгааг болон манай улсын вебүүд эдгээр ангилалуудад хэдийгээр 2.0 биш ч гэсэн хаахна хэрхэн давхиж яваа хандлагыг өөрийн чадах чинээгээр гаргаж тавихыг оролдсоноо толилуулья.
Үүнийг 41-н ангилалд дэлхий дээрх хамгийн мундаг 200 веб сайтыг тодруулсан www.seomoz.org/web2.0 сайтаас авсан мэдээлэл дээр үндэслэн бичлээ. Монгол лист бол ганц хүний театр гэдэг шиг зөвхөн миний мэддэг хүрээний л монгол сайтууд шүү. Энд бичигдсэн сайтуудаас илүү эсвэл байхгүй гээд биччихсэн ангилал байвал та бүхэн сэтгэгдэл хэлбэрээр надад мэдэгдэж болно гэдгийг сануулах юун.
За тэгээд дараах мундаг сайтуудаар аялаарай. Аан тийм танд тусламж болгож mailinator.com-ыг санал болгож байна. Юу гэвэл сайтаар аялж явахад заавал бүртгэлтэй хэрэглэгч болох шаардлага их тавьдаг бөгөөд тэрнээс түвэгшээсэн тохиолдолд mailinator-ын тусламжтай хөнгөхөөн аргалах боломжтой. Mailinator-ыг ойлгоогүй бол илүү ихийг эндээс үзээрэй.

Хэлбэр
Ангилал
Гадаад сайтын хаяг
Монгол сайтын хаяг

Blog guides
Technorati.com
Blogportal.bugdeeree.mn

Bookmarking
Ma.gnolia.com
байхгүй

Books
Lulu.com
e-library.mn

Business
squidoo.com
байхгүй

City guides & Reviews
Yelp.com
Citymap.mn

Classifieds and Directories
Craigslist.org
Hai.mn
Biz.banjig.net

Collaborative writing and word processing
Docs.google.com
Байхгүй

Communication
Meebo.com
Байхгүй

Content aggregation and management
Wufoo.com
Байхгүй

Digital storage and remote access
Omnidrive.com
Байхгүй

Events
Upcoming.yahoo.com
Vimomn.net

Feed management
Feedburner.com/fb/a/home
Байхгүй

Fun stuff
Cocktailbuilder.com
Байхгүй

Games
Arcaplay.com
fun.banjig.net/games.php

Health
Peertrainer.com
103.mn

Hosted wikis
Wetpaint.com
mn.wikipedia.org
Wiki.news.mn

Lists and polls
43things.com
Байхгүй

Mapping
Maps.google.com
Sitymap.mn

Marketing
Icontact.com
Itzone.mn

Mashups
Ning.com
Байхгүй

Mobile technology
Twitter.com
u-media.mn

Music
Pandora.com
music.gogo.mn

Online desktop
Goowy.com
Байхгүй

Organization
Google.com/a
Bid.mcs.mn

Philanthropy
Care2.com
Байхгүй

Photos and Digital Images
Flickr.com
Suuder.com

Podcast Service
Odeo.com
News.mn

Professional networking
Linkedin.com
Bugdeeree.mn

Questions and advice
Answers.yahoo.com
ask.banjig.net

Real State
Zillow.com
Байхгүй

Retail
Threadless.com
Байхгүй

Search
Rollyo.com
Hai.mn

Social Networking
Facebook.com
Vimomn.net

Social news
Digg.com
News.mn

Social Tagging
Del.icio.us
Bugdeeree.mn

Start pages
Netvibes.com
Start.mn

Travel
Farecast.com
Байхгүй

Video
Youtube.com
Yadii.net
On-air.mn

Visual arts
Colorblender.com
Байхгүй

Web development and design
Cakephp.org
Phpmn.org

Widgets
Yourminis.com
Байхгүй

Эндээс харсан чинь зарим нэг сайт битгий хэл ангилалыг нь ч яаг юу хийдэг яадаг ийдэгийг нь ойлгохгүйм шиг байна лээ, Буруу ангилалд бичсэн ч юм уу эсвэл илэрхий байх ёстой сайтуудаас хаягдсан гэх мэт алдаа олж харвал шууд л сэтгэгдэл хэлбэрээр үлдээхээ мартуузай. За веб сайтууд нэг иймэрхүү

Харин тун удахгүй шилдэг блог бичигч нараа уламжлал ёсоороо шалгаруулнаа. Мөн л ямар ч шагналтгүй ямарч лоббигүй цэвэр хүмүүсийн санал дээр үндэслэн явагдах болно.

Халуун элгэн нутаг

Сая бүгдээрээгийн линкүүдээр тэнэж яваад Буриад үндэстэний Тоонот сайтыг олж үзлээ, Энд тоншигтий, -> http://www.toonto.mn
Тэнд нэг шүлэг байгааг уншиж үзээд их таалагдсан болохоор блог руугаа чирээд ирлээ гэж.


Буриад Монголын тоонот нутаг

Байгаль нуурын эрэгт балар эрт цагаас идээшсэн ард түмэн
Барга буриадын баатарлаг өвгөдийн түүх хүүрнэсэн орон
Баатар Модун шаньюйгийн албат Хүннүгийн үлдэгдэл аймаг
Баавай Чингис хааны туган дор байлдаж явсан баатар зон
Хотол олон Буриад Монгол зоны тоонот нутаг
Хори Түмэдийн ашид мөнхийн сайхан орон
Барга баатарын үр сад мянга мянган жил сууж өнөржсөн орон
Бавж барс баатарын суу алдар мандсан баялаг түүхтэй нутаг
Буриадын алдарт Шэбшэй баатарын сүнс үүрд шингэсэн орон
Бусдын дарлалыг эсэргүүцсэн баатарлаг өвгөдийн амин нутаг
Хотол олон Буриад Монгол зоны тоонот нутаг
Хори Түмэдийн ашид мөнхийн сайхан орон
Байгаль далай нуурыг тойрон суурьшсан Хорь түмэд аймаг
Баргужины хөндийд таван хошуу мал багшран бэлчсэн орон
Хонгоодор, Булагад, Эхирэдийн Баруун Буриадуудын нутаг
Хори, Сонгоол нар таран суурьшсан Зүүн Буриадын нутаг
Хотол олон Буриад Монгол зоны тоонот нутаг
Хори Түмэдийн ашид мөнхийн сайхан орон
Сэлэнгэ, Ангар мөрний хөндий сэтгэлийн чанадад огшсон орон
Сэрүүн тунгалаг булаг рашаан бургилсан ариун дагшин нутаг
Зүлхэ, Хёлго, Эрхүү, Үд голын тунгалаг ус мяралзсан oрон
Зон олны сэтгэл санаа тэнийсэн зол жаргалын алтан өлгий нутаг
Хотол олон Буриад Монгол зоны тоонот нутаг
Хори Түмэдийн ашид мөнхийн сайхан орон
Байгаль, Тарь, Галуут нуурын цэнгэг усанд жараахай наадсан
Баруун алс хязгаарт Ойхон арал манан дунд хөвсөн нутаг
Баргужины хотгорт буурал дээдсийн шарилыг тавьсан газар
Балчир нялхсын хүй дарсан чулуу оршиж өнөржсөн орон
Хотол олон Буриад Монгол зоны тоонот нутаг
Хори Түмэдийн ашид мөнхийн сайхан орон
Шивэртийн ширэнгэ ой бүрхсэн Хамар давааны нуруу оршиж
Шижир алт эрдэнэс газрын гүнд тунарсан баян тансаг орон
Саяаны нуруу тэнгэр тулсан уулстай хангай сайхан нутаг
Сүрлэг сайхан Мөнх сарьдаг, Бархан уул сүндэрлэсэн орон
Хотол олон Буриад Монгол зоны тоонот нутаг
Хори Түмэдийн ашид мөнхийн сайхан орон
Хорилардай мэргэний нүүдэллэсэн уужим сайхан тал нутаг
Хорийн арван нэгэн хөвгүүд хойш урагш нүүдэллэсэн орон
Хамгийн суут Ану хатны хараа бэлчсэн алтарганатай нутаг
Хайрхан өндөр уулс хаа холоос харагдсан үзэсгэлэнт газар
Хотол олон Буриад Монгол зоны тоонот нутаг
Хори Түмэдийн ашид мөнхийн сайхан орон
Наян Наваа уулын бараа намтар цадигт мөнхөрсөн нутаг
Заян Заваа голын урсгал өвгөдийн чихэнд хоногшсон орон
Баатар дайчин залуусын уухай хадсан Байдан Ёгоо нутаг
Балжин хатан ижий буцаж ирсэн буурал дээдсийн эх орон
Хотол олон Буриад Монгол зоны тоонот нутаг
Хори Түмэдийн ашид мөнхийн сайхан орон
Хөвч ширэнгэн ойн чөлөөнд хөхөө шувуу донгодсон орон
Хөх манхан тэнгэрт жигүүртэн шувууд халин ниссэн нутаг
Хөндий тал, хүрэн тайгад араатан гөрөөс сүлжилдсэн орон
Хөрс дэлхийн шим бүрдсэн дөрвөн улирал ээлжилсэн нутаг
Хотол олон Буриад Монгол зоны тоонот нутаг
Хори Түмэдийн ашид мөнхийн сайхан орон
Халх Монгол ахан дүүстэйгээ харилцсан харгуй дардан зам
Харийн түрэмгийлэлээс дайжиж их нүүдэл цуварсан газар
Халуун аминд минь түшээ болсон Халхын нутагт суурьшсан
Хайлаар мөрнийг гаталж Хөлөнбуйрын хөндийд нутагласан
Хотол олон Буриад Монгол зоны тоонот нутаг
Хори Түмэдийн ашид мөнхийн сайхан орон
Хун шувуун гарвалтай Буриад Монгол зон үеийн үед суусан
Хус модон цэрэгтэй хурдан хүлэг уралдсан тэнэгэр орон
Хатан Онон мөрнөөр ундаалж Улз голоор нутагласан зон олон
Халуун зүрхний гүнд Ага гол, Алхана уул оршсон омогшил
Хотол олон Буриад Монгол зоны тоонот нутаг
Хори Түмэдийн ашид мөнхийн сайхан орон
Хожмын нэгэн сайн өдөр эрх чөлөөний салхи сэвэлзсэн орон
Хори Түмэдийн нутагт буриад зоны дуу хоолой эгшиг нэмж
Холын хамаатан нар эргэн уулзалдах хөгшдийн голомт нутаг
Хойчийн ирээдүйд Буриад Монголчууд энхжин жаргах орон
Хотол олон Буриад Монгол зоны тоонот нутаг
Хори Түмэдийн ашид мөнхийн сайхан орон

Зохиосон: Дөш /Бодонгууд/

2007 оны 5 дугаар сар 1-ны өдөр

Бичлэгтээ яагаад Халуун Элгэн Нутаг гэж нэр өгсөн бэ гэхээр байнаа, тэр дууг дуулж байхдаа бидэнд эх монгол нутаг минь нүдэнд харагддаг бүлгээ, тиймээс бүгдээрээ цаашид тэр дууг дуулахдаа энэ шүлгийг, мөн Хамар Лодонг төсөөлдөг болоё, Хамар Лодон гэж юу вэ гэдгийг мэдэхгүй байгаа бол энд Тоншигтий -> http://www.emosclub-naranbayar.blogspot.com/

Өглөөний мэнд

Ашигласан үг: гоё шанага - хурдан хурдан давтаад хэлээд
байгаарай, юу гэсэн үг болох нь аяндаа тодроно :P

Ажил эхлэхэд 30 орчим минут дутуу байгааг ашиглаад өчигдөр уншсан нэг блогчины бичлэгийн тухай бодож байсан зүйлээ буулгая гэж бодлоо. Учир нь миний хийсэн ажил хэн нэгний “гоё шанага”-ыг улайлгаж бас хавтгасан гэнэ үү? Хүний хийсэн юм харахаараа яахаараа тэгдэг байнаа? Юун ч амархан улайж хавдчихдаг “гоё шанага” юм дээ хэ хэ.

За тэр гоё шанага манага яахав, тэр хүний олон тоон дээр хэлээд байгаа инжэнэрүүд ямарч буруугүй, манай хэдэн инженер засвар үйлчилгээгээ хийгээд угсарч наагаад тохируулж суурилуудаг ажлаа мөрөөрөө хийгээд явж байгаа юм, харин хийсэн эзэн хэнгэрэгийн дохиур нь програмист би ба миний хэсэг нөхөд л дөө.

“...мань мэт нь 10 жилд байхдаа Эм Си Эст д орж ажиллах зорилготой байдаг байж билээ..Хөөрхийдөө сэтгэхүй ч жаахан байж…” Яаая миний сэтгэхүй ч жаахан л даа жаахан, энэ хүн харин одоо яагаад том сэтгэхүйтэй болчоод л гоё шанага нь хамааралгүй зүйлд улайгаад байгааг ойлгохооргүй жаахан сэтгэхүйтэй хөөн би.

За гол яриандаа орохгүй бол ажлын цаг эхлэх нь:

- http://www.mga.url.mn/administrator энэ сайтыг жуумла ашиглаж хийсэн нь үнээн, тэр ч байтугай хамгийн элбэг байдаг темплайт угсарсан нь ч үнэн. Тэгээд юу гэж? Хэрэглэгч талдаа мэдээ мэдээллээ оруулах бүхий л зүйлийг нь заагаад өгчихсөн. Өдий болтол контентжуулахгүй байгаа газрыг би одоо яахав дээ. Дашрамд хэлэхэд энэ хүн админ хэсэг рүү линк заасаныг бодвол дотор нь байгаа манай логог хараад улайсын байлгүй дээ. Доор нь байгаа жуумла-гийн Joomla! is Free Software released under the GNU/GPL License. Үгийг хараагүй бололтой. Харин хийсэн ажлууд гэдэг дээр манай маркетингийнхан ашигласан технологуудыг нь будилуулчихсан байна лээ. Засаарай гэдгийг нь хэлчихсэн бараг засаа байлгүй дээ.

- http://www.electronics.mcs.mn/ энэ манай компаны сайт л даа. Liferay Java Portal мөн ш дээ. Хөлс хүчээ урсгаж хийсэн үү хийсэн, нээлттэй эхийн код ашигласан уу ашигласан, өөрсдөө нэмж portlet хийсэн үү хийсэн. Юунд нь улайгаад байгаа тэнэг гоё шанага вэ энэ чинь айн? Гэснээ аймаар уурлаа наасан хэ хэ. Одоо дахиад олон ажлууд дээр j2ee, JSR168-ашиглана гэж бодож байгаа. Тэр хүн ч их болгоомжтой байхгүй бол шанагагүй болох байхаа даа ха ха. :P

Аа харин ICTA-ын ТАУС, Jiiva гэдэг нэр өгч энэ тэр бол манайд ямар хамаатай юм болоо? Бид хэдэн компонэнт янзлаж засаж өөрчлөөд хийж өгсөн, ашиглах зааварыг нь ч бичсэн. Тэгээ л болоо шдээ. Тэр хүний ачаар харин нэг сонин зүйл илрүүлсэн тэрийг харин блогдож болохгүй, маркетингийнханд ямар ч байсан хэлж анхааруулах болно.

За нэг иймэрхүү зүйл бичье гэж бодож байлаа. Ажлын цаг эхлээд явчиж, манайхаан урагшаа!!!

Б.Явуухулан Японы Хайку хэлбэрийн шүлгийн тухай

Явуухулангийн түүвэр зохиолын хоёрдугаар ботийг хөдөө гэрийн номын сангаас олоод эргүүлжээ суутал хайкугийн тухай сонирхол татсан (дээхнэ Өлзийтөгсийн “Рауль Рауль хоёр” бичлэг дотроос анх хайку гэж юу гэсэн үг юм болоо гэж бодож байлаа, сүүлд тогоруугын бичлэг дундаас хайку гэдэг үгийг бүүр түүрхэн гадарладаг болсон болохоор ихэд олзуурхасан учир ийм буюу) нэг бичлэг байхыг олзуурхан авч ирсэнээ блог дээрээ байрлуулав:

Б.Явуухулан Японы Хайку хэлбэрийн шүлгийн тухай

Дорно дахины яруу найргийн өвөрмөц нэг хэлбэр бол японы хайку билээ. Японы хайку 3 мөр 17 үет шүлэг юм. Нэг хайку гол төлөв 5-7 үгээр бүтэх бөгөөд 8 үгтэй байх нь ховор тохиолдоно. Ер нь япон яруу найрагт шүлгийн бүтэц нь мөрийн жигд хэмнэл бөгөөд толгой буюу сүүл холбох шаардлага байдаггүй. Японы шүлгийн бүтэц буюу шүлэглэх ёс, өөрийн уламжлалд түшиглэж бүүр дундад зууны эхэн үед батжин тогтжээ. Энэ нь 5 болон 7 үет мөрөөр ээлжлэн шүлэглэх ёстой байжээ. Японы зохиолын яруу найраг эхэн үедээ Танка (богино дуу) гэдэг шүлгийн хэлбэрийг боловсруулан тогтоожээ. Энэхүү танка бол 5 мөр 31 үет шүлэг бөгөөд мөрийн үеийг тодорхойлбол 5-7-5-7-7 байна. Тэгэхдээ эхний гурван мөрийн үеийн нэгж нь эхний бадгийг бүтээж дараах хоёр мөрний нэгж нь хоёр дах бадгийг бүтээдэг ажээ. Танка хэлбэрт шүлгийн энэхүү бүтэц яваандаа хайку хэлбэрийг буй болгосон ажээ.

Хайку шүлгийг үүсгэн бүтээгч нь японы сонгодог яруу найрагч Басё билээ. Басёгийн уран бүтээлд хайку жинхэнэ бодит хэлбэр, шүлэглэх ёс гуримаа олжээ. Японы яруу найргийн түүхэнд “Басёгийн сургууль” буюу өөрийн барилыг дагагч олон яруу найрагч төрүүлсэн энэ хүн 1644-1694 оны хооронд амьдарч байжээ. Басё хайку хэлбэрийн яруу найргийн мэргэжлийн багш байсан бөгөөд японы яруу найрагт хайку хэлбэрийн шүлгийг цэцэглэлтийн дээд шатанд гаргажээ. Тийм учраас Мацуо Басё гэдэг нэр бараг япон яруу найраг гэсэнтэй адил ойлгогдох болж түүний “Хуучин цөөрөм” гэдэг хайку гарсан цагаасаа эхлэн япон яруу найргийн “Үлгэр жишээ шүлэг” болжээ. Өөрөөр хэлбэл хайку шүлгийн ойлголтын загвар болсон байна. Тэр шүлгийн эх ийм юм.

Фуру икэ я

Каразу тобикому

Мизу но ото

Орчуулбал:

Хуучин цөөрөм уруу

Хөөрхий мэлхий дэвхрэхэд

Усны чимээ гарав

Хайку шүлэг анх зохиогдсон тухай хоёр янз хувилбар яриа байдаг. Басёгийн шавь Сикогийн ярьснаар бол, хаврын нэг сайхан өдөр Басёгийн бяцхан байшингийн гадаа шавь нар нь цугласан байжээ. Хаврын өдрийн нам гүм байдлаас шалтгаалж,

“Хөөрхий мэлхий дэвхрэхэд усны чимээ гарав”

Гэсэн хоёр мөр шүлэг Басёгийн сэтгэлд буужээ. Энэ шүлгийн эхний мөрийг бодож олох хэрэгтэй болжээ. Тэгээд Басёгийн шавь Кикаку хажуугаас нь:

Ямабуки цэцгэн дунд

Хөөрхий мэлхий дэвхрэхэд

Усны чимээ гарав

Гэвэл яасан юм бэ? Гэхэд Басё татгалзжээ. Учир нь Ямабуки гэдэг шар өнгөтэй зэрлэг сарнайн хурц өнгө уг шүлгийн утга санааг илэрхийлэхэд таарахгүй байлаа. Тэгээд Басё өөрөө “хуучин цөөрөм уруу“ гэсэн мөрийг бодож олсон юм гэдэг байна.

Өөр нэг хувилбар яриа нь гэвэл, нэг удаа Басё Буттё гэдэг нэгэн багш хүнтэй дэмий ярьж суужээ. ”Борооны дараа хөвдийн өнгө улам ногоон болдог” гэж Басёг хэлэхэд Буттё “Бурхан Будда хөвд хоёрын аль нь урд гарсан бэ?” гэж асуужээ. Гэтэл Басё гэнэт: Чи дуулав уу, мэлхий ус уруу дэвхэрлээ гэж хэлжээ. Энэхүү чимээнээс хайку анх үүсэж гарсан юм гэдэг байна.

Хайку шүлгийн утга санааг ойлгоход жилийн улирлын байдалтай холбож бодвол амархан ойлгогддог байна. Жишээ нь “хуучин цөөрөм” гэдэг хайку бол хаврын тухай шүлэгт холбогдох бөгөөд яагаад гэвэл “мэлхий” гэдэг нэр бол хаврын улиралд хамгийн их яригддаг “улирлын чанартай” үг юм. Япончуудын зан заншил ёсоор мэлхийн дууг хамгийн гоо сайханд тооцдог ажээ. Алтангургалдайн дуу ямар сайхан бэ, түүнтэй нэгэн адилд үзэж хаврын мэлхийн анхны дууг япончууд тэсэж ядан хүлээдэг байна. Энэ нь зуны эхэн сарын хөхөөний дууг монголчууд тэсэж ядан хүлээдэгтэй яг адил юм.

Олон зуун жилийн турш хуримтлагдсан жилийн улирлуудын билэг тэмдэг нь “улирлын үгсийн” баялаг хуримтлалыг буй болгосон учир “улирлын нэг үг” зөвхөн нэг шүлгийн дүрмийг буй болгоод дуусах бус юм. Хавар бүхэн хоорондоо адилгүй байдагчлан “улирлын нэг үг” нэг шүлгээс нөгөө шүлгэнд яг адил утгаар давтагдах нь бус нэг яруу найрагчийн бүтээлээс нөгөө яруу найрагчийн бүтээлд өөр өөр утгаар хэрэглэгддэг байна.

Тийм учраас хайкуг тайлж ойлгоход уг шүлгийг бичих болсон нөхцөл байдал дахин давтагдашгүй эгзэгтэй талыг өгүүлж байгаа юмны гаднах оршиж байгаа байдлыг анхаарах хэрэгтэй ажээ. Ямар нэгэн агшин ямар нэгэн эгзэг бол хайку шүлгийн бодит болон хийсвэр нөхцөл нь мөн. Тийм учраас хэзээ хаана яагаад ямар учраас гэсэн эргэцүүлэлгүйгээр хайкуг тайлан ойлгож болохгүй. Жишээ нь Басёгийн өөр нэг хайкуг аваад үзье.

Сизу но ко я

Инэ сурикакетэ

Цуки-о миру

Орчуулбал:

Аймшигт ядуу эр

Амуу тариа цайруулахаа болиод

Онгон сарыг ширтэв.

Гэсэн шүлэг байна. Энэ шүлгий ахуй амьдралын хөрөг нь “болив” какэру гэдэг үйл үгээр өөрчлөгдөж хүний хараа сар өөд шилжиж байна. Гэтэл сар бол түүний “уйтгар”, “ганцаардал”-ыг илэрхийлж байна. Энд яагаад болив гэж асуугаад сарыг хараад болив гэж тайлбарлан ойлгох хэрэгтэй болно. Энэ шүлэгт байгаль хүн хоёрын нэгдмэл чанарт байдлыг зөвхөн тэрхүү сарыг харах агшин буюу тэрхүү эгзгийг ашиглан гайхамшигтай илэрхийлж чаджээ.

Ийнхүү хайку бичихэд гойд чамин хэллэг гоц ондоо зүйрлэл шаардагддаггүй, харин ямар нэгэн үзэгдэл юмын нэгээхэн эгзэгтэй өчүүхэн хэсэг мөртөө тэрхүү үзэгдэл юмсынхаа хөрөг зургийг төлөөлөн гаргаж чадахуйц мөнөөхөн эгзгийг олж энгийн үгээр зурагладаг байна. Тэрхүү өчүүхэн зураглал нь үзэгдэл юмсын бүхэл бүтэн дүр зургийг нүдээр үзэж биеээр мэдрэх адил хүний сэтгэл санаанд буулгадаг ажээ. Жишээ нь, японы сонгодог яруу найрагч эмэгтэй Тиёгийн:

Өдөржин горхин дээр

Өлөн сүүдрээ барих гэж

Тэмээлзгэнэ тонголзоно

Гэсэн хайку юун тухай өгүүлнэ вэ? Энэ шүлгийг уншихад юуны өмнө тэмээлзгэний сүүдэр анхаарал татаж байна. Тэрхүү тэмээлзгэний сүүдэр хүний сэтгэл санаанд толь шиг тунгалаг горхины ус, нарлаг халуун өдөр, салхигүй бөгчим нам гүм орчны зургийг тод тусгаж байна. Тэгвэл энэ шүлэг зуны өдрийн тухай шүлэг болох бөгөөд зуны өдрийг өчүүхэн тэмээлзгэний сүүдрээр хичнээн гойд зурсан нь гайхамшигтай. Гэтэл энэ шүлэгт зуны өдрийн тухай ганц ч үг дурсаагүй нь бүүр ч гайхамшигтай байна.

Алдарт Басёгийн тэргүүн зэргийн шавь 1660-1707 оны хооронд амьдарч байсан яруу найргийн мэргэжсэн багш Кикакугийн,

Гар хоосон гуйлгачны

Гадаа өмсдөг хувцас нь

Газар тэнгэр хоёр

Гэсэн хайку, бас хайку бичих онолын талаар хэд хэдэн ном бичсэн, яруу найргийн багш Масаока Сикигийн,

Гуулин зоос жингэнэж

Гуйлгачин олсноо тоолоход

Өвлийн шөнө хүйтэн

Зэрэг японы сонгодог яруу найргийн үлгэр жишээ болсон амьдралын үнэнийг хэдхэн үгээр сэтгэл зүрхэнд шингэтэл илэрхийлсэн олон сайхан хайкуг энд жишээ татаж болох байна. Эсвэл Басёгийн шавь Рансэцүгийн:

Намрын тэргэл сар

Нарсны мөчрийг тэр чигт нь

Хөх тэнгэрт хээлэв

Эсвэл Басёгийн

Мөчир дамжин гүйж

Мөнгөн дусаал урсах нь

Хаврын бороо ажээ.

Нүцгэн мөчир дээр

Нэвсгэр хэрээ суух нь

Намрын үдэш санж

Гэсэн хайкунууд, дундад зууны сүүлч үед амьдарч байсан сонгодог зохиолч Оцуюугийн

Аяныхаа зам дээр

Агч модны навчис гээсээр

Намар цаг өнгөрөв

Ранраны:

Зөрж яваа хүний

Барьж яваа шүхэр дуугарах нь

Намрын бороо ажээ

Зэрэг байгалийн хөрөг зургийг нүдэнд харагдтал зурсан сайхан хайкунууд байна. Мөн Сехакугийн:

Тэнгэрт түгсэн од

Тэндээ яасан үзэмжтэй вэ?

Тэхдээ яасан хол вэ?

Гэдэг гүн ухаан бодлогшролын ертөнцөд уншигчийн сэтгэлийг жуулчлуулсан өдий төдий хайкуг японы сонгодог яруу найраг бүтээжээ. Энэ бүхэн хайку шүлгийн сэдэв нь хичнээн баялаг, утга санаа нь хичнээн гүн гүнзгий болохыг нотлон харуулж байна.

Одоо японы яруу найргийн эх авсан үзүүр буюу хайку шүлгийн эх үүсвэр болсон Хуучин цөөрөм гэдэг хайкугийн тухай өгүүлье. Бид энэ хайкуг японы яруу найргийн анхдагч дүрийн нь хувьд авч үзэх ёстой юм. Хуучин цөөрөм бол цаглашгүй, төгсөшгүй үргэлжлэх байгалийн билэг тэмлэг юм. Мэлхий бол байгалийн нэгэн дүр, нүүр царай болох яруу найрагчийн дотоод ертөнцийн билэг тэмдэг юм. Чимээ бол байгалийн ертөнц яруу найрагчийн ертөнц хоёрын харилцан утга санаагаа нээж харилцан бие биеэ тодорхойлж байгаа нэгдмэл чанар нь юм. Өөрөөр хэлбэл, хайкуг Басёгийн яруу найргийн ертөнцийн “үг” гэж ойлгож болно. Тэгвэл хуучин цөөрөм бол мөнх байх яруу найргийг орлож, мэлхий бол яруу найрагчийг орлож, чимээ (мэлхийг ус уруу үсрэхэд гарах) бол уг шүлэг өөрөө болж байгаа юм.

Ийм учраас хайку бол, нэг талаас яруу найргийн үндэсний уламжлалд тулгуурлан сэтгэлийн гоц хөдөлгөөн дунд утга санааг илэрхийлж байгаа тодорхой мэдрэхүйн уран зураглал юм. Нөгөө талаар хайку бол ямар нэгэн тодорхой нөхцөлөөс шалтгаалалгүйгээр хувийн далд зөн билгийн үүднээс утга санааг илэрхийлж байгаа хийсвэр билэг тэмдэгийн зураглал юм.

Төгсөв.

Жич: Хайку үгээр явцуу, утгаар өргөн зүйл бололтой. Бичиж байх үеийн миний хайку:

2007/III/8-нд гэртээ ганцаараа.

Эсвэл

Аймшигт блогчин эр

Бичлэгээ дуусгаад

ТV-ээ асаав.